6 January 2013

Bắt đầu solo guitar hay guitar lead

Solo guitar hay guitar lead


Lead guitar là việc hoà âm với một giai điệu nền có tính lặp đi lặp lại và người chơi lead là người tự sáng tác ra một giai điệu phù hợp với giai điệu nền.

Giai điệu nền có thể là giai điệu dùng để đệm cho một bài hát nào đó. Và thành viên lead sẽ thả thêm một giai điệu rất hoà hợp với giai điệu nền đó đồng thời cũng rất hoà hợp với giai điệu của bài hát.

Cơ sở để có những câu lick (hoặc đoạn rift) chuẩn?

Câu lick là một đoạn nhạc lead hay solo, nó hơi khác khái niệm riff ở chỗ riff có thể có những nốt nhạc riêng được solo và kèm theo cả vòng hoà âm. Câu lick giống như những đoạn giai điệu rất hay được trích dẫn và ghép vào các bài khác nhau tạo thành các giai điệu liền mạch cho cả bài.

Để có thể chơi chuẩn (không bị "phô"), chưa nói đến hay hoặc dở, bạn phải làm sao?

Phô là từ thông dụng để nói về việc "chơi nhầm" một nốt nhạc ngoài thang âm và nốt nhạc đó lại không phù hợp với âm luật. Khi đó, người nghe sẽ cảm thấy "ngang tai" và có cảm giác như sai nhạc. Đó cũng là cảm giác khi nhạc công chơi lệch thang âm so với giai điệu hoặc nhầm nốt nhạc ra ngoài thang âm của gian điệu chính. Hoặc đơn giản hơn là khi ca sĩ hát sai nhạc, bạn phát hiện ra ngay, đó là phô, đàn hát sai nhạc thì cũng như ca sĩ hát sai nhạc, đó là phô của đàn.

Nghệ sĩ chơi đàn guitar khi thả các nốt nhạc thành các câu lick hoà cùng giai điệu đệm và giai điệu bài hát phải đúng thang âm. Khi bài hát bất kỳ được sáng tác theo một thang âm (hay gọi là một giọng) nào đó, người nghệ sĩ chơi lead kèm theo sẽ có thể tự tạo ra một thang âm khác dựa vào thang âm tự nhiên và chỉ chơi những nốt nhạc trên thang âm đó. Khi đó, sẽ an toàn hơn rất nhiều.

Như vậy, có thể phiêu đến đâu thì phiêu, nhưng nếu sai nốt nhạc của thang âm gốc, bạn sẽ bị phô và điều này là khó mà chấp nhận được trong khi chơi đàn, nhất là đang hoà âm trên sân khấu hoặc khi đang biểu diễn.

Cơ sở lớn nhất của việc tạo ra hoặc ứng dụng các câu lick chuẩn là phải học thuộc lòng các thang âm và âm luật của từng thang âm.

Hệ thống thang âm

Thang âm là từ khoá chỉ việc lấy một nốt nhạc làm gốc và xây dựng một danh sách các nốt nhạc theo một trật tự quy ước. Các nốt nhạc xây dựng trên trật tự đó gọi là âm giai, hay gam. Thang âm (hay scale) tạo ra các dãy âm giai đều có quy luật xây dựng riêng và bắt buộc người làm ra thang âm phải tuân thủ theo.

Thông thường, có nhiều thang âm, nhưng trong quá trình học guitar lead, bạn có thể tự tạo ra cho mình một thang âm riêng để áp dụng.

Thang âm phổ biến nhất hiện nay là hệ thống thang âm tự nhiên (Chromatic). Thang âm này có 2 loại: thang âm trưởng tự nhiên và thang âm thứ tự nhiên, hình sau đây là ví dụ cho thang âm đô trưởng tự nhiên:

Thang âm của đô trưởng.
Thang âm tự nhiên của đô trưởng (hình từ wikipedia)


Nhưng, dân chơi lead thường thích thú với các loại thang âm ngũ cung hơn, phổ biến nhất là thang âm pentatonic. Hoặc rất nhiều nghệ sĩ tự tạo ra cho mình thang ngũ cung riêng. Có nhiều thang âm rất đặc trưng như thang âm dành cho dòng nhạc blues, jazz...

Mỗi thang ngũ cung tạo ra đặc trưng rất khác nhau cho giai điệu tạo ra từ nó. Các bài hát dân tộc khi chúng ta nghe có thể phát hiện ra nó thuộc dân tộc nào là do đặc trưng về thang âm của nó, các nhạc cụ dân tộc cũng thiếu đi một vài nốt nhạc là do việc nhạc cụ đó được xây dựng từ đặc trưng của thang âm ngũ cung của dân tộc sở hữu nhạc cụ này!

Mới bắt đầu học guitar lead và tập các câu lick mới, việc đầu tiên của bạn phải làm đó là mở sách ra và học lại toàn bộ hệ thống thang âm, hiểu quy luật của chúng, nghe các đặc trưng của từng thang âm mà bạn quan tâm, nhớ và tìm các nốt của thang âm đó trên cần đàn guitar của bạn.

Guitar solo nên hiểu như thế nào?

Bạn nghe một bài hát rất hay, muốn độc tấu lại cả phần đệm và giai điệu của bài hát đó. Việc đầu tiên là cần ký âm lại giai điệu, chuyển soạn cho guitar (viết hợp âm và giai điệu trong cùng 1 sheet nhạc, tìm thế bấm phù hợp).

Bạn có thể áp dụng thêm các kỹ thuật vào và viết các kỹ thuật đó vào bản nhạc đó, toàn bộ việc làm đó được gọi một cách mỹ miều là chuyển soạn cho guitar. Thực ra khó nhất chính là lúc tìm ra thế tay phù hợp, đơn giản và áp các kỹ thuật cần khoa học, thuận tay chứ không phải khó ở chỗ ký lại âm hoặc điền hợp âm.

Sau đó, bạn tập luyện lại tác phẩm đó của mình và phồ biến nó. Đó có thể được gọi là solo guitar một cách đúng nghĩa (gần nghĩa) nhất.

Vậy chốt lại, để học guitar solo, rõ ràng mọi kỹ năng của bạn phải đầy đủ:

  • Ký âm! Cảm âm phải rất tốt.
  • Viết hoà âm cho giai điệu phải thành thạo.
  • Nắm rất vững các kỹ thuật khi chơi đàn guitar.
  • Tất nhiên cần kiên trì, vì việc làm này không thể nhanh được.


Nội dung khác liên quan:

Cách tìm giọng cực nhanh

Đệm hát phản xạ

Hoàn cảnh phải phản xạ: Có không ít trường hợp bạn phải mang theo đàn trong một cuộc hội họp, chơi bời hoặc phục vụ văn nghệ của lớp/trường/hội nhóm nào đó... Và một ai đó hớn hở chạy lên nói, "đệm cho mình hát bài này". Trớ trêu thay, bạn chưa từng nghe tên bài đó chứ đừng nói là biết bài đó là bài gì!


Không vấn đề gì cả, vẫn đệm bình thường, chỉ có điều nó sẽ không được hay nếu như bạn chưa nghiên cứu bài hát đó. Còn nói về cách làm hoà hợp của các hợp âm cho bài đó, bạn hoàn toàn có thể làm được chỉ sau vài giây nghe "ca sỹ" hát.

Tạm gọi trường hợp tương tự khác như vậy là đệm hát phản xạ (xem thêm bài theo link)!

Chuẩn bị cơ sở để đệm phản xạ, bạn sẽ nên đọc thêm tại đây.

Nhưng nếu chưa kịp nghiên cứu hay chuẩn bị gì, bạn sẽ chỉ cần nhớ 3 thứ duy nhất:
  1. Các bộ hợp âm theo giọng.
  2. Dịch giọng nhanh.
  3. Tìm giọng cực nhanh.

Các bộ hợp âm theo giọng

Nhớ các bộ hợp âm quen thuộc theo từng giọng và các hợp âm song song không bao giờ là thừa.

Ở đây, nhắc lại vài bộ hợp âm quen thuộc:
  • Bộ không có dấu thăng hay giáng: C//Am: C Dm Em F G Am
  • 1 dấu thăng rơi vào F#, giọng G//Em: G Am Bm C D Em
  • 2 dấu thăng rơi vào F# C#, giọng D//Bm: D Em F#m G A Bm
  • 1 dấu giáng rơi vào Bb, giọng F//Dm: F Gm Am Bb C Dm
  • 2 dấu giáng rơi vào Bb Eb, giọng Bb/Gm: Bb Cm Dm Eb F Gm

Dịch giọng nhanh

Dịch giọng nhanh bằng cách nhớ các hợp âm song song và thứ tự các hợp âm theo một số vòng hoà âm cũng rất có tác dụng đối với người phải thường xuyên đệm nhạc phản xạ.

Sẽ rất an toàn (tạo ra sự hài hoà đủ để người nghe không cảm thấy bị "phô") nếu bạn tạo sẵn một số vòng hoà âm theo từng giọng khác nhau. Khi đó, nếu phải chuyển từ giọng này sang giọng khác, cứ vòng hoà âm quen thuộc áp vào hoặc chỉ đổi thứ tự các hợp âm ở vài chỗ là đã làm cho bài hát của ca sỹ hay hơn rất nhiều.

Ví dụ vòng hoà âm canon giọng C và lần lượt đổi sang các giọng khác:

  • C G Am Em F C F G
  • D A Bm F#m G D G A
  • G D Em Bm C G C D
  • F C Dm Am Bb F Bb C
Hoặc vòng hoà âm đơn giản Am:
  • Am Dm G C
  • Em Am D G
  • Dm Gm C F
  • Bm Em A D

Tìm giọng cực nhanh

Đây là điều cuối cùng cần phải thực hành hàng ngày trong 3 vấn đề trên, nhưng lại là vấn đề phải làm đầu tiên khi bắt đầu đệm cho một ca sĩ ngay từ lúc thử giọng để chuẩn bị hát chính. 

Hoặc bạn bắt đầu điền hoà âm cho một bài hát trên máy nghe nhạc, một bài được thu âm, hoặc một bài hát trên mạng, bạn phải lấy giọng của bài đó đầu tiên.

Cách làm rất đơn giản, yêu cầu ca sĩ hát câu cuối hoặc tua đến câu hát cuối cùng. Lắng nghe giai điệu thật kỹ, tìm nốt nhạc cuối cùng xem nó là nốt gì (bằng cách gảy thử trên đàn guitar của bạn).

Giả sử nó là nốt D, lúc này, bạn nghe lại nhịp có câu cuối, thử đệm cho nhịp cuối đó bằng hợp âm Dm. Nếu nghe có vẻ hợp, nó là giọng Dm, nếu không hợp, thử đệm bằng hợp âm D, nếu hợp, nó là giọng D!

Melodious - Dạy học đàn guitar đệm hát cơ bản, bài bản, khoa học, dễ hiểu và dễ thực hành. Đăng ký học thử miễn phí guitar tại đây.

Lưu ý rằng, nếu cả hai đều không thể phân biệt được là có hợp hay không, bạn có thể thử bằng cách lắng nghe hoặc yêu cầu ca sĩ hát lại 2 nhịp cuối hoặc 3 nhịp cuối, bạn cứ nghe cho đến khi đến nhịp cuối mới thử hợp D hoặc Dm, chắc chắn sẽ phát hiện ra cái nào hợp hơn.

Google+ Followers