20 March 2013

Nhận diện nốt bất thường

Bài hát có nốt bất thường? Bạn đã nghe một bài hát có nốt bất thường bao giờ chưa?

Thế nào là nốt bất thường

Là nốt tạo ra cảm giác lạ! Tất nhiên không chỉ có cảm giác đó không thôi, nó còn tạo ra cảm giác tuỳ theo đặc điểm của các nốt mà nó đứng gần trong câu hát của giai điệu đó nữa.

Từ đầu đến giờ, chắc hẳn bạn đã nghe nhiều về từ khoá "cảm giác" hoặc cảm xúc... Đúng thế, nó chính là thứ đáng nói nhất trong suốt quá trình chúng ta chơi nhạc! Nghe một bài hát, cái gì là cái chúng ta nghe? Câu từ? Giai điệu? Và kết quả của nó là gì? Chính là cảm xúc sau mỗi nốt nhạc, mỗi ngữ nghĩa do câu từ tạo ra. Thậm chí không cần đến câu từ, vẫn luôn tràn đầy cảm xúc!

Âm nhạc chính là cảm xúc, hay-dở chỉ là "cảm giác" đầu tiên mà thôi.

Nốt bình thường trong thang âm là những nốt nhạc tạo ra các cảm xúc quen thuộc, có cao trào, có thắt, có mở, có đến có đi. Đại loại nó gợi những cảm xúc gần gũi, khiến cho người ta nghĩ về những thứ đã qua trong cuộc đời của mình, hoặc hướng họ tới những tư duy tích cực hơn.

Nhưng nốt bất thường, nó kéo những cảm xúc đó ra ngoài phạm vi ảnh hưởng của nốt bình thường, nó khiến cho người nghe chú ý, đồng thời tạo ra những điểm nhấn trên những thứ quen thuộc.

Khi bạn nghe nhạc, nghe những cảm xúc mà bạn có, khi gặp cảm giác đó, bạn có thể biết được bài hát đó đang dùng những nốt bất thường để điều khiển cảm xúc của người nghe nhạc.

Nhận dạng nốt bất thường


Nốt bất thường rõ ràng là rất dễ nhận ra, hoặc là cảm tính nhận ra. Tác giả của bài hát với những nốt bất thường rõ ràng là có ý đồ để đặt các nốt bất thường vào đó khiến cho cảm giác lạ tai xâm chiếm thính giác. Nhưng cũng có thể cảm giác đó sẽ nhầm lẫn, chúng ta cần có những cách khác để phân biệt điểm bất thường này, bằng đôi tai thuần thục, không phải bằng cảm giác.

Ví dụ: Bạn thử nghe bài hát sau:
http://mp3.zing.vn/bai-hat/Nhe-Anh-My-Tam/ZW6UZDZD.html
Nghe và thử xem, cảm nhận của bạn thế nào với bài hát này? Sau đó trên cơ sở các bài đã học, bạn thử tìm giọng của nó. Sau đó, nghe thử xem nó có nốt bất thường nào không?

Bài hát này có nốt bất thường, khi nghe một bài hát, có những nốt nhạc được THÊM vào cùng nốt khác, nốt thêm không có trong thang âm, cảm giác là lạ sẽ xuất hiện khi nghe.

Hoặc thử nghe bài hát sau: http://mp3.zing.vn/bai-hat/Kiss-Me-Sixpence-None-The-Richer/ZW6IZABF.html

Ngay từ đầu đã có những cảm giác lạ, có cảm giác như có một cái gì đó trung gian nối giữa nhịp 1 và nhịp 3 của đoạn dạo và suốt cả bài sau đó... Cảm giác đó là do 3 nốt liền nhau (chỉ cách nhau nửa cung) tạo ra. Đó là những nốt bất thường.

Một vài kiểu bất thường


Kiểu thứ nhất: Thỉnh thoảng mới bất thường! Đó là kiểu 1 hoặc vài nốt nhạc được thêm vào nhưng không liên tục, có thể một bài chỉ có 1 hoặc 2 chỗ có nốt bất thường.
Kiểu thứ hai: Bất thường liên tục. Đó là kiểu mà nốt đó trở thành một thành phần trong các nốt được chọn để sáng tác bài hát đó. Khi đó, nốt nhạc đó trở thành một nốt nhạc mở rộng của thang âm và liên tục được đưa vào giai điệu.

Cả hai kiểu trên đều có cách ứng dụng riêng trong sáng tác và làm hoà âm.

Nốt bất thường khác đổi giọng


Khi sử dụng nốt bất thường, nghệ sỹ sáng tác hoặc làm hoà âm thêm nốt vào các giai điệu hoặc các phần hoà âm do mình sáng tác, nghĩa là các đoạn của bài hát đó đều sử dụng 1 giọng và có thêm nốt bất thường. Nhưng đối với bài hát sử dụng nhiều giọng, đoạn đầu có thể là giọng này, nhưng đoạn sau có thể là giọng khác, đó là vấn đề khác.

Sự yển chuyển trong việc đổi giọng đánh vào các cảm xúc của từng chỗ đổi đoạn, tạo ra những chặng cảm xúc khác nhau, còn đối với nốt bất thường, cảm xúc giống như được thả vào ngay trong chính câu hát có những nốt bất thường đó.

Trong quá trình thực hành chơi hoặc sáng tác, người nghe nhiều sẽ cảm nhận được rất rõ đặc điểm cảm xúc của việc đổi giọng và thêm nốt bất thường.

Nhưng cũng thử nghiên cứu bài hát sau: http://mp3.zing.vn/bai-hat/Nong-Nan-Ha-Noi-Nguyen-Duc-Cuong/ZW6WZ9AO.html, các đoạn khác nhau sử dụng các giọng khác nhau, đó cũng có thể là trường hợp đặc biệt hơn của các nốt bất thường.

Trong ví dụ trên, bài hát Nhé Anh và bài Kiss Me đều sử dụng nốt bất thường được thêm vào tất cả các đoạn.

Ứng dụng khi chơi đàn guitar


Qua việc dạy nhiều lớp học đàn guitar ở Hà Nội, thực tế cho thấy việc nghe các đoạn có nốt khác nhau khó hơn và học sinh lại quen với việc nhận diện nốt cuối nên khó. Khi đó có một nốt lạ ở đoạn khác thường là khó nghe ra hơn. Phải nghe kỹ, thử từng đoạn một mới có thể phát hiện được giọng khác ở đoạn khác. Nhất là việc chơi giọng khác thường chỉ khác rất ít (các nốt trong thang âm chỉ khác nhau 1 hoặc 2 nốt chẳng hạn).

Nhưng với nốt bất thường trong giọng không thay đổi, học sinh có thể nghe ra rất nhanh nốt đó và tìm được nốt bất thường là nốt gì. Từ đó xây dựng hoà âm cho bài hát dễ dàng.

Để kiểm tra nốt bất thường nằm ở đâu, nghe những đoạn có "cảm giác lạ" và thử lead theo với các nốt liền nhau (cách nửa cung) xung quanh nốt tạo ra cảm giác lạ. Chắc chắn với cách này sẽ tìm ra nốt bất thường là nốt gì.

©Melodious Education




Nội dung khác liên quan:

16 March 2013

3 cặp hợp âm song song trong 1 giọng.

Mỗi giọng sẽ có 3 hợp âm song song

Như bạn đã biết, các hợp âm song song với nhau sẽ có cùng một bộ hợp âm. Nhưng nếu để ý, bạn cũng sẽ thấy mỗi bộ giọng sẽ luôn có 3 cặp hợp âm song song với nhau:

Ví dụ: Bộ giọng C-Am sẽ có những cặp hợp âm sau: C-Am, G-Em, F-Dm. Bộ hợp âm D-Bm sẽ có: D-Bm, G-Em, A-F#m.

Vậy với một giọng hát, bạn sẽ cần nhớ những gì?

Nếu chỉ xét riêng các hợp âm trưởng, bạn chỉ cần nhớ duy nhất các hợp âm ở vị trí 1-4-5 (là các hợp âm trưởng, các vị trí còn lại là vị trí thứ song song với các hợp âm trưởng đó.

Ví dụ: Giọng A sẽ có các nốt nhạc: A B C# D E F# G#, Vị trí trưởng tạo thành các hợp âm trưởng của bộ giọng là 1-4-5 tức là A-D-E, tương ứng với các vị trí thứ song song gồm có: A-F#m, D-Bm, E-C#m.

Ứng dụng khi học đàn guitar

Khi học đàn guitar, bạn sẽ cần nhớ các điểm sau:
  • Xác định rất nhanh giọng của bài hát là gì
  • Mau chóng tìm ra các vị trí 1-4-5 của giọng đó là các hợp âm trưởng. Tìm nốt ở vị trí 1 trên dây 1, giả xử nó nằm ở ô x thì trên dây 2, vị trí x chính là nốt thứ 5 và x-2 chính là nốt thứ 4.
  • Tìm từng hợp âm thứ song song theo vị trí 1-4-5
Với cách làm này, không chỉ giúp bạn tìm rất nhanh giọng của bài hát mà còn giúp bạn đệm được rất nhanh và "khớp" với giọng của người đang hát hoặc bài hát đang phát để giúp bạn "hoà âm" với bài hát đó được.

Tại sao các hợp âm song song quan trọng

Không những quan trọng khi đệm hát, nó còn là yếu tố tạo ra sự phản xạ cho đôi tai. Bạn thử tưởng tượng xem, nếu bạn chỉ nhớ được các vị trí 1-4-5 trong thang âm là các vị trí tương ứng với hợp âm trưởng, bạn chỉ cần tìm các hợp âm song song còn lại thế là xong. Tức là nó sẽ giúp bạn tiết kiệm đầu óc hơn rất nhiều.

Khi chơi, bạn sẽ phải phản xạ, không thể có chuyện ngồi vẽ vẽ ra là giọng này hợp âm gì, có những nhịp như nào, chuyển ra sao... Vậy nên, mục tiêu hướng tới là nói đến giọng, ngay lập tức bạn biết có những hợp âm nào của bộ giọng. Khi đệm, nghe nốt nhạc của giai điệu để chạy theo các hợp âm, hợp âm mà bạn thả theo giai điệu nó tạo ra cảm giác ăn khớp hài hoà là được.

Các hợp âm xếp liền nhau cũng tạo ra cảm giác tăng hoặc giảm cảm xúc, đó chính là những dấu hiệu quan trọng của việc thay đổi nốt từ nốt này sang nốt khác, sự đồng điệu được tạo ra khi nốt giai điệu thay đổi có cảm xúc đồng cảm với sự thay đổi của hợp âm!

Nhớ các cặp hợp âm song song không chỉ tạo ra thế mạnh khi đệm, bạn còn dần hình thành được đặc điểm cảm xúc của việc chuyển hợp âm, từ đó lắng nghe cảm xúc của giai điệu để tạo ra những khúc chuyển hợp âm đồng cảm.



Nội dung khác liên quan:

13 March 2013

Thêm cách tìm giọng nhanh hơn nữa

Nhắc lại về cách phát hiện giọng


Chỉ sau 1 đoạn, với bất kỳ bài hát nào, kể cả chỉ là đoạn nhạc dạo, làm sao bạn có thể biết đó là bài hát giọng gì (chỉ cần đoán giọng trưởng, nếu là giọng thứ thì tìm giọng trưởng song song)?

Với cách thức đã biết, đó là tìm nốt cuối và thử xem nó là giọng trưởng hay giọng thứ bằng cách đệm lại câu hát cuối giai điệu chính, bạn chỉ cần nghe nốt cuối! Đó là lý thuyết, và thực tế, áp dụng được sẽ dễ, nhanh và chính xác.

Nhưng khổ một nỗi là có ai tự nhiên dở hơi đi hát cho bạn nốt cuối để mà bắt giọng đâu? Bạn phải nghe người ta hát mồi mấy câu đầu rồi tự dò được giọng mà đệm theo. Vì vậy nên, bạn sẽ cần phải có nhiều cách nhận diện giọng hơn.

Dựa vào đặc điểm thang âm để tìm giọng



Bạn sẽ rất bất ngờ và nhanh chóng làm được việc đó mà không phải tập luyện nhiều, chỉ cần bỏ công nghiên cứu một chút!

Giờ chỉ quan tâm đến giọng trưởng, còn giọng thứ song song sẽ quy về trưởng để tìm.

Nếu giọng trưởng, thang âm sẽ là: a-a-b-a-a-a-b, a là một cung, b là nửa cung. Tại vị trí nốt thứ 7 lên thứ 8 là nửa cung. Đây là vị trí đặc biệt cần nhớ. Nốt thứ 8 trong âm giai tạo ra bởi thang âm chính là nốt của giọng!

Giờ đơn giản hơn rồi, chỉ cần quan tâm đến xung quanh nó có đặc điểm như thế nào:

  • Nốt thứ 8 cùng tên với nốt đầu tiên, đằng trước nốt 8 có 1 nốt thấp hơn nửa cung và lần lượt 3 nốt thấp dần xuống 1 cung.

  • Liền ngay sau nốt thứ 1 là 2 nốt cao dần lên 1 cung.

  • Giả sử bạn tìm được 3 nốt nhạc nằm trong giai điệu, bạn chưa đủ điều kiện để tìm ra giọng bài hát.

  • Nếu tìm được 4 nốt nhạc bất kỳ của giai điệu (phải là 4 nốt khác nhau), bạn hoàn toàn có thể tự tính ra rất nhanh 4 nốt khác nhau đó thuộc giọng gì.

  • Một số trường hợp đặc biệt có thể xác định ngay giọng mà chỉ cần tìm 2-3 nốt


Áp dụng tìm giọng nhanh




  • Tìm được 2 nốt cách nhau nửa cung, gọi nốt cao hơn là nốt thứ 1, kiểm tra sự hợp lý của nốt thứ 4 (lên cao hơn nốt 1 đó 2,5 cung). Xem nốt thứ 4 nghe có hợp lý không. Nếu khá hợp lý thì nốt thứ 1 là giọng, nếu hoàn toàn không hợp lý thì tăng thêm một cung nữa và đó là nốt giọng. Ví dụ: Tìm được hai nốt B, C, nếu hợp âm F (nốt thứ 4) cũng hợp thì nó là giọng C, nếu F không hợp thì nó là giọng G Hoặc tìm được hai nốt E, F, nếu hợp âm Bb cũng hợp thì nó là giọng F, nếu hợp âm Bb (Bb là nốt thứ 4) không hợp thì nó là giọng C.

  • Tìm được 4 nốt cách đều nhau 1 cung, lấy nốt cuối cùng cộng thêm nửa cung sẽ ra giọng. Ví dụ: Tìm được 4 nốt liền nhau là A B C# D#, giọng là E, hoặc tìm được 4 nốt liền nhau là: E F# G# A#, giọng là B, hoặc G A B C#, giọng là D.


Áp dụng vào học đàn guitar đệm hát


Bạn đã nghe đến khái niệm lead guitar theo giai điệu bao giờ chưa?

Khi nghe giai điệu bài hát hoặc khi nghe phần dạo của bài hát, người chơi ghita thành thạo có thể đệm bồi thêm vào bằng cách "thả" những nốt nhạc phù hợp hoà cùng giai điệu đang có mà vẫn phù hợp. Việc lead theo như vậy giúp cho người lead theo đó nhanh chóng tìm được giọng của bài hát gần như chỉ sau 1-2 câu lead (khoảng 5-7 nốt nhạc).

Nhưng với guitar, việc tìm giọng sẽ còn nhanh hơn nữa nếu bạn nắm được cấu tạo của nó, giả sử như thế này:

Chỉ dùng dây mí (dây 1 - dây bé nhất), lead thử vài nốt theo giai điệu, bạn tìm được 2 nốt liền nhau cách nhau nửa cung, nốt cao hơn chính là nốt thứ 1, giả sử nó nằm ở ô x, và giờ cần kiểm tra nốt thứ 4 theo cách kiểm tra nhanh ở trên... Nếu nốt thứ 1 chính là giọng thì suy ra nốt thứ 4 phải hợp, nốt thứ 4 nằm ở đâu? Nốt thứ 4 nằm ở dây 2 ô x-2.

Khi nói đến đây, bạn có thể hoàn toàn tự tìm được toàn bộ các vị trí nốt thứ 4 trên các dây đàn và do đó giúp bạn nhanh chóng tìm được giọng dựa trên những yếu tố hai nốt liền nhau nửa cung.

Vì vậy, khi lead thả nốt theo giai điệu có sẵn, hãy cố gắng thử các nốt liền nhau trên cùng một dây và so với nốt thứ 4 để nhanh chóng tìm được giọng của bài hát.








Nội dung khác liên quan:

12 March 2013

Bộ hợp âm theo giọng

Nguyên tắc hình thành bộ hợp âm cơ bản


Các nốt nhạc của các hợp âm trong một thang âm sẽ được cấu tạo từ các nốt nhạc nằm trong thang âm đó! Vậy các hợp âm nằm trong các thang âm tự nhiên chắc chắn sẽ phải tạo ra các nốt nhạc nằm trong thang âm đó!

Bạn có thể cần xem lại cấu tạo hợp âm để nắm bắt được vài cấu tạo cơ bản!

Giờ xem ví dụ sau:


Bộ hợp âm của giọng Sol trưởng (G) sẽ gồm có các hợp âm được cấu tạo từ các nốt nhạc:


G A B C D E F# (cần kiểm tra lại xem có đúng các nốt này nằm trong thang âm G hay không?)

  1. Với chủ âm là G sẽ có: G + B + D sẽ thành hợp âm G, thay B bằng nốt A sẽ thành Gsus2, thay B bằng nốt C sẽ thành Gsus4. Nếu giữ nguyên và thêm nốt F# sẽ thành GM7, thêm nốt A sẽ thành Gadd9. Tức là nếu G là chủ âm sẽ có các hợp âm: G, Gsus2, Gsus4, GM7, Gadd9... Tất cả hợp âm này đều có các nốt nhạc nằm trong thang âm G và tất nhiên nó có thể được dùng để đệm cho bài hát giọng G.
  2. Tương tự với chủ âm là A sẽ có: A + C + E thành hợp âm Am, thay C bằng B sẽ thành Asus2, thay C bằng D thành Asus4, thêm nốt B vào Am sẽ thành Amadd9, thêm nốt G vào Am sẽ thành Am7. Tức là nếu A là chủ âm của hợp âm thì giọng G sẽ có các hợp âm chủ âm La như sau: Am, Asus2, Asus4, Amadd9, Am7...
  3. Tương tự với các nốt khác trong bộ giọng trên để đặt làm chủ âm.

Nguyên tắc 1-3-5 hoặc 1-4-5

Ví dụ: Dãy gam từ thang âm G: G A B C D E F# được đánh số lần lượt từ 1 đến 7. Nếu chủ âm là G thì đánh số 1 ở G đầu tiên, nếu chủ âm là A... thì đánh số 1 ở chủ âm A và cứ thế đánh số cho đến hết dãy và tiếp tục số tiếp theo cho đến F# thành vị trí thứ 6, quay lại G đầu tiên thành số 7. Hoặc chủ âm là B thì B là 1, C là 2... cho đến hết số 5, quay lại G, A tương ứng với 6, 7...

VẬY THÌ: các hợp âm chính của bộ giọng được hình thành chính từ các nốt ở vị trí 1-3-5... Sẽ có 7 hợp âm quen thuộc: G Am Bm C D Em.

Nói thì có vẻ phức tạp vậy, nhưng ta sẽ tìm cách quy nó về đơn giản như sau:

Giọng G gồm có các nốt: G A B C D E F#, trong đó nếu từng nốt là chủ âm thì các hợp âm quen thuộc chính dùng để đệm sẽ là: G Am Bm C D E tức là chủ âm ở vị trí 1-4-5 là hợp âm trưởng, chủ âm ở vị trí 2-3-6 là chủ âm của thứ, chủ âm ở vị trí thứ 7 không rơi vào các hợp âm quen thuộc (thực tế nó là hợp âm dim). 

Đối với hợp âm thứ, chỉ cần tìm trưởng song song là được, các hợp âm theo giọng trưởng song song với thứ hoàn toàn trùng khớp.

Áp dụng cho học đàn guitar

Khi đã biết một bài hát giọng gì, ngay lập tức người chơi sẽ cần xác định phải đệm bài đó bằng những hợp âm gì!

Với việc thuộc lòng các hợp âm quen thuộc của một bộ giọng, người học Guitar có thể tập để phản xạ đệm theo giọng như sau: 
  1. Nhanh chóng xác định giọng đó là giọng gì, trưởng hay thứ.
  2. Các nốt nằm trong giọng đó (gam hoặc dãy âm giai).
  3. Vị trí 1-4-5 là hợp âm trưởng, còn lại là thứ, trừ vị trí số 7.
  4. Đệm thử chỉ bằng các hợp âm trên cho giai điệu chính.


Nội dung khác liên quan:







11 March 2013

Hợp âm và cấu tạo

Bài trước đã nói về giọng và cách xác định giọng của bài hát theo thang âm thất cung tự nhiên. Nhưng sau khi xác định được giọng, cần biết các hợp âm chính của giọng đó để đệm cho bài hát được hợp và hay.

Hợp âm là gì?

Hợp âm là một tập hợp của các nốt nhạc được tấu lên đồng thời với giai điệu trong một đoạn, một nhịp hoặc một phần của nhịp. Thông thường, hợp âm được viết nhằm giúp cho giai điệu (do ca sĩ hát hoặc do nhạc cụ khác chơi cùng) trở lên hay hơn.

Các nốt nhạc được tấu lên trong hợp âm sẽ luôn có quy định và thứ tự, và ứng với mỗi thứ tự, nó có một tên khác nhau.

Ví dụ
  • Hợp âm gồm các nốt C E G được tấu lên với C được tấu đầu tiên được gọi tên là hợp âm ĐÔ TRƯỞNG (ký hiệu là bằng chữ cái C).
  • Hợp âm gồm các nốt C F G được tấu lên với C tấu đầu tiên được gọi là hợp âm ĐÔ SUS4 hay ĐÔ TREO 4 (ký hiệu Csus4).
  • Hợp âm gồm các nốt C E G Bb với C tấu đầu tiên gọi là ĐÔ 7 (ký hiệu C7).
Hợp âm giúp cho giai điệu bớt khô cứng và đơn độc, nó làm cho bài hát mềm mỏng theo cách của nó, cũng giống như việc bạn chiên một con tôm, bột chiên đắp lên con tôm có thể làm cho nó ngon hơn, cảm giác thơm hơn, nhưng nếu không biết cách, bạn có thể làm cho con tôm trở nên chán ngắt hoặc cứng queo hơn.
Giai điệu gốc quy định tính cảm xúc, nhưng nó không bắt buộc hợp âm đó PHẢI là hợp âm gì để đệm cho nó. Do đó, khi điền hợp âm cho bài hát, không có tính đúng hay sai, chỉ có tính hợp hoặc không hợp, hay hoặc dở tuỳ thuộc hoàn toàn vào thị hiếu âm nhạc của người nghe.

Cấu tạo các loại hợp âm thông dụng

  • Hợp âm trưởng tự nhiên (hoặc hay gọi là hợp âm trưởng) = Âm chủ (nốt chủ âm) + 2 cung + 1,5 cung. Ví dụ: Đô trưởng (Ký hiệu là C) = C + E + G.
  • Hợp âm thứ tự nhiên (hoặc hay gọi là hợp âm thứ) = Âm chủ + 1,5 cung + 2 cung. Ví dụ: Đô thứ (Ký hiệu là Cm) = C + Eb + G.
  • Hợp âm 7 = Âm chủ + 2 cung + 1,5 cung + 1,5 cung. Ví dụ: C7 = C + E + G + Bb.
  • Hợp âm trưởng 7 = Âm chủ + 2 cung + 1,5 cung + 2 cung. Ví dụ: CM7 = C + E + G + B.
  • Hợp âm thứ 7 = Âm chủ + 1,5 cung + 2 cung + 1,5 cung. Ví dụ: Cm7 = C + Eb + G + Bb.
  • Các hợp âm sus2 và sus4 như trên: sus2= Chủ + 1 cung + 2.5 cung. sus4= chủ + 2.5 cung + 1 cung nữa. Ví dụ như trên.
  • Hợp âm add9 - là hợp âm có thêm một nốt cách âm chủ 1 cung lên. Ví dụ: Cadd9 = C + E + G + D, Cmadd9 = C + Eb + G + D.
Tại sao lại có cách ký hiệu, cách cấu tạo và cách gọi tên như vậy, các phần sau Melodious sẽ nghiên cứu tiếp.

Ứng dụng học guitar với các hợp âm thông dụng

Khi chơi đàn, nắm chắc các hợp âm thông dụng sẽ giúp cho học sinh chơi đàn chắc chắn và tăng mức độ cảm thụ của tai nghe (cảm âm). Từ khả năng đó, việc phối khí đơn giản lại với 1 đàn đệm cho một giai điệu chính sẽ nhanh và có thể trở thành phản xạ nếu làm nhiều, đó chính là nguyên tắc tập luyện để chơi guitar đệm hát phản xạ.

7 March 2013

Xác định nhanh giọng bài hát

Bất kỳ bài hát nào cũng đều có một giọng chính, thỉnh thoảng có nhạc sỹ sử dụng nhiều giọng trong một bài hát (mỗi đoạn một giọng). Học sinh chơi đệm hát guitar hoặc đệm hát bằng bất kỳ nhạc cụ nào bắt buộc phải nghe ra được giọng bài hát hoặc đoạn nhạc là giọng gì thì mới có thể đệm hay, không bị phô.

Giọng bài hát là gì?

Giọng của một bài hát hiểu đơn giản là việc chọn các nốt nhạc chính cho giai điệu thuộc một âm giai, trong đó, nốt cuối cùng bắt buộc phải trùng tên với tên âm giai.

Ví dụ
Giọng Sol trưởng thì: Trong giai điệu sẽ chỉ gồm có các nốt chính nằm trong âm giai Sol trưởng (G A B C D E F# G) và nốt cuối cùng của đoạn nhạc hay bài hát sẽ luôn luôn là nốt G.

Thỉnh thoảng, bạn có thể sẽ nghe thấy từ khoá "gam sol trưởng", "gam rê thứ"... rất có thể người nói muốn nhắc tới khái niệm hợp âm sol trưởng hoặc rê thứ sẽ được tìm hiểu sau. Nhưng hiểu nghĩa chính xác nhất của từ khoá "gam + tên một âm giai", ví dụ "gam sol trưởng" phải là tên 7 nốt nhạc chính của âm giai đó (bỏ nốt cuối đi) - tức là gam sol trưởng sẽ gồm các nốt có tên: G A B C D E F#.

Gam giọng

Giống như gam màu, gam giọng là một bộ nguyên liệu gồm 7 nốt nhạc cơ bản để người nghệ sỹ dựa trên đó mà sáng tác.

Tại sao lại cần xác định gam giọng khi sáng tác và làm hoà âm?

Trong đa số trường hợp, chọn lựa một giai điệu gồm có các nốt nhạc có sẵn nằm trong gam giọng sẽ giúp bài hát trở lên hài hoà, phù hợp với tai nghe. Nếu chọn lựa những nốt khác ngoài gam giọng mà người sáng tác không hiểu quy luật cảm xúc khi chuyển nốt, đoạn giai điệu đó có thể sẽ bị phô, ngang tai và khó gây ra được cảm xúc như ý muốn.

Gam giọng phải trùng với tên của âm giai hay chính là trùng với tên của thang âm đã tạo ra âm giai đó. Vì vậy, với gam tạo ra từ âm giai thang âm thất cung thì nó có 7 nốt, nhưng với âm giai ngũ cung thì gam sẽ chỉ có 5 nốt chính.

Nhưng đa số những nghệ sỹ chơi nhạc hoặc nhạc sỹ sáng tác giỏi ít khi chỉ sử dụng duy nhất 1 gam giọng cho một bài hát!

Như vậy: Giọng, gam giọng, âm giai, thang âm là những khái niệm khác nhau, nhưng lại có cách gọi tên giống nhau. Điều quan trọng nhất là cần hiểu đúng và áp dụng đúng.

Dùng guitar xác định giọng

Khi học guitar, học viên cần tập luyện một kỹ năng quan trọng đó là tập ký âm cao độ lại từng khúc ngắn (từ 2-8 nốt), nhất là những khúc cuối đoạn, kết đoạn, kết bài.

Tác dụng của việc làm này: Tập luyện thẩm âm, tập luyện nghe cao độ và đặc biệt quan trọng hơn là tập luyện việc bắt chênh cao độ.

Ví dụ

Một đoạn giai điệu (thất cung) có 3 nốt là X Y Z. Học viên cần nghe kỹ 3 nốt đó, dò tìm được nốt X trên đàn guitar, sau đó là nốt Y và nốt Z. Ghi các nốt đó lên khuôn nhạc hoặc đơn giản hơn là ghi tên các nốt nhạc ra giấy. (Hoặc có thể chơi lại các nốt đó trên đàn guitar. Như thế gọi là lead theo giai điệu.)

Nghe một đoạn nhạc khác, và cũng ghi các nốt của đoạn đó lên khuôn nhạc.

Khi đã tập hợp được đầy đủ 7 nốt nhạc có tên khác nhau và biết nốt cuối của bài hát là nốt gì, sẽ dễ dàng tìm ra được giọng của bài hát là gì dựa trên sự sắp xếp các nốt nhạc của âm giai hay khoảng cao độ giữa các nốt của thang âm, hoặc đơn giản hơn, đếm số dấu thăng, giáng để biết ngay đó là giọng gì.

Cách xác định như trên tuy chuẩn xác nhưng rất mất thời gian và không hiệu quả. Dưới đây là cách xác định giọng nhanh và cũng chuẩn xác không kém.

Xác định giọng nhanh dựa vào câu hát cuối bài

Hát hoặc nghe lại câu hát cuối bài, xác định nốt cuối của câu đó là gì. Ví dụ nốt Mi. Thử đệm cho mấy nốt cuối bằng hợp âm Mi trưởng hoặc Mi thứ, thấy cái nào hợp hơn (giả sử là Mi thứ nghe hợp hơn), không bị phô thì bài hát đó chính là giọng đó (giọng Mi thứ).

Nhưng người học đàn về lâu dài thì sẽ không được phép xác định giọng dựa vào nốt cuối mà phải xác định giọng dựa vào cách chơi guitar lead theo giai điệu, sau vài nốt sẽ biết được giọng bài hát là gì và nhanh chóng đệm bồi được cho người hát hoặc cho giai điệu của bài hát đó.

6 March 2013

Mổ xẻ âm giai

Đây là bài viết sẽ nói về âm giai nằm trong thang âm thất cung trưởng tự nhiên. Tại sao chỉ có nói về trưởng, vì từ trưởng có thể suy ra thứ qua âm giai song song.
i0

Quy luật sắp xếp của âm giai

Trước hết, cần nhớ lại bài trước đó: thang âm thất cung tự nhiên:

a-a-b-a-a-a-b: Thang âm trưởng tự nhiên.
a-b-a-a-b-a-a: Thang âm thứ tự nhiên.
Trong đó a là một cung, b là nửa cung.

Dẫn đến các dãy âm giai trưởng:

Đô trưởng: C D E F G A B C (không có dấu thăng giáng)
Rê trưởng: D E F# G A B C# D (có thấy 2 dấu thăng)
Mi trưởng: E F# G# A B C# D# E (có thấy 4 dấu thăng)
Fa trưởng: F G A Bb C D E F (có thấy 1 dấu giáng)
Sol trưởng: G A B C D E F# G (có 1 dấu thăng)
...

Và các âm giai thứ:


La thứ: A B C D E F G A (không có dấu thăng giáng)

Si thứ: B C# D E F# G A B (có 2 dấu thăng)
Đô thứ: C D Eb F G Ab Bb C (có 3 dấu giáng)
Rê thứ: D E F G A Bb C D (có 1 dấu giáng)
Mi thứ: E F# G A B C D E (có 1 dấu thăng)


Sẽ thấy:

  • Các dãy âm giai luôn luôn có thứ tự sắp xếp theo bảng chữ cái.
  • Hoặc chỉ có dấu thăng, hoặc chỉ dấu giáng, hoặc không có thăng giáng gì hết (Đô trưởng).
  • Muốn tìm một âm giai trưởng, vấn đề chỉ là biết nó có bao nhiêu dấu thăng hoặc giáng, sau đó đặt các dấu thăng và giáng vào đúng chỗ là được.
  • Một âm giai trưởng luôn có một âm giai thứ song song (tức là dãy âm giai giống nhau hoàn toàn, chỉ khác về thứ tự) - những dãy âm giai có cùng số dấu thăng, giáng hoặc cùng màu chính là những dãy âm giai song song.

Cách tìm dãy âm giai nhanh chóng

Để tìm dãy âm giai nhanh chóng, chia nó ra thành 3 loại:
  1. Không có dấu thăng giáng (chỉ có Đô trưởng và La thứ)
  2. Chỉ có dấu thăng
  3. Chỉ có dấu giáng
Và nhớ một dãy quy luật (gọi tắt là dãy dấu):

F C G D A E B

Cách áp dãy dấu: 
  • Với dấu thăng, tính số dấu thăng từ trái qua, dấu thăng cuối cùng trùng với vị trí thứ 7 của dãy âm giai. Ví dụ âm giai Mi trưởng thì vị trí dấu thăng cuối cùng là D#.
  • Với dấu giáng, tính số dấu giáng từ phải qua, dấu giáng cuối cùng tăng lên một vị trí so với tên âm giai có dấu giáng. Ví dụ âm giai Mi giáng trưởng thì vị trí dấu giáng cuối cùng là Ab trong dãy dấu.
Các xác định nhanh chóng âm giai trưởng:
  1. Với dãy âm giai không có dấu thăng giáng (đô trưởng): Chỉ cần ghi đúng thứ tự bảng chữ cái.
  2. Với dãy âm giai chỉ có dấu thăng: Ghi theo thứ tự bảng chữ cái, ở vị trí thứ 7 của dãy âm giai là vị trí dấu thăng cuối cùng áp vào dãy dấu. Ví dụ: E F G A B C D E, vị trí thứ 7 là nốt D, áp vào dãy dấu thì có 4 dấu thăng là: F#, C#, G#, D#, do đó, dãy âm giai MI trưởng sẽ là: E F# G# A B C# D# E.
  3. Với dãy âm giai chỉ có dấu giáng, ví dụ Sol giáng, dấu giáng cuối cùng áp vào dãy dấu là Cb nằm trên , do đó dãy âm giai Sol giáng sẽ có 6 dấu giáng: Gb Ab Bb Cb Db Eb F Gb.

Tìm nhanh âm giai thứ

Với âm giai thứ, chỉ cần tìm trưởng song song bằng cách cộng 1,5 cung lên sẽ tìm được âm giai trưởng song song với nó. Từ đó xác định được dấu thăng hoặc giáng ở đâu là được.

Ví dụ: 
LA thứ. La cộng 1,5 cung thành Đô, Đô trưởng song song với La thứ.
Mi thứ. Mi cộng 1,5 cung thành Sol, Sol trưởng song song với Mi thứ.
Rê thứ. Rê cộng 1,5 cung thành Fa, Fa trưởng song song với Rê thứ.

Một số âm giai đặc trưng

  • Âm giai đô trưởng và la thứ không có dấu thăng giáng.

  • Âm giai có 7 dấu thăng là Đô thăng trưởng.
  • Âm giai có 7 dấu giáng là Đô giáng trưởng.
  • Fa trưởng có 1 dấu giáng là Bb. Đây là âm giai duy nhất không có dấu giáng ở tên âm giai (chỉ là Fa trưởng, không phải là Si giáng trưởng hoặc Sol giáng trưởng...)

Khi học guitar...

Học sinh lưu ý rằng, cần phải nhớ nằm lòng từng dãy âm giai và cách xác định nhanh chóng dãy âm giai bởi vì khi đệm hát, đệm sai dù chỉ một nốt trong dãy âm giai thì ngay lập tức người nghe sẽ phát hiện ra và bài hát từ đang hay thành rất dở!


Thang âm tự nhiên (Chromatic hay thất cung tự nhiên)

Thang âm tự nhiên là gì?

Thang âm hiểu đơn giản là một cái thang, mỗi bậc thang là một nốt nhạc, chỉ cần biết nốt đầu tiên trên cái thang đó thì sẽ biết được tất cả các nốt còn lại. Từ "cung" trong thang âm ở đây là chỉ số khoảng cách giữa các bậc thang, như vậy, thất cung có nghĩa là 7 khoảng cách tức là có 8 nốt nhạc.


Nốt đầu và nốt cuối phải trùng nhau (tức là cách nhau 1 quãng 8).

Có nhiều loại thang âm như thang ngũ cung hoặc thang thất cung, tức là thang có 5 khoảng bậc thang và 7 khoảng bậc thang.

Ví dụ: Nếu đặt nốt đầu tiên của thang âm trưởng thất cung là nốt RÊ (D) thì các nốt của bậc thang sẽ là: D E F# G A B C# D. 

Làm thế nào để biết được các nốt tiếp theo và tại sao lại cần phải tìm các nốt trong thang âm làm gì? Câu trả lời sẽ có trong các phần tiếp theo đây.

Hệ thống âm nhạc hiện đại

Âm nhạc hiện đại ngày nay sử dụng hệ thống thang âm thất cung tự nhiên, hay còn gọi là hệ thống thang âm Chromatic hoặc thang âm tự nhiên:
  • Nó có 7 khoảng bậc thang, tương ứng với 8 nốt nhạc.
  • 8 nốt nhạc đó tạo thành một âm giai, tên âm giai được ghép từ tên của nốt nhạc đầu tiên cộng với tên của thang âm, ví dụ: âm giai RÊ TRƯỞNG THẤT CUNG TỰ NHIÊN.
  • Nếu nó là thang âm thất cung tự nhiên, người ta có thể gọi vắn tắt nó là âm giai RÊ TRƯỞNG.
  • Các nhà sáng tác hiện đại đa số sử dụng thang âm Chromatic trong sáng tác và làm nhạc. Thứ nhất do nó dễ hơn, thứ hai, đa số các nhạc cụ hiện đại đều tuân thủ theo thang âm này.
Thang âm tự nhiên có 2 loại là trưởng và thứ, bằng việc thay đổi bậc của các nốt nhạc để tạo ra tính cảm xúc của giai điệu.

(Trong khi đó, thang âm ngũ cung thì cực kỳ đa dạng, mỗi loại tạo ra một đặc thù âm nhạc khác nhau. Có thể lấy bậc để thể hiện cảm xúc, nhưng chỉ riêng đặc trưng của thang âm thôi đã tạo ra những cảm xúc rất đặc trưng rồi.)

Cách xác định âm giai theo thang âm

Để biết các nốt trong thang âm (hay âm giai), chỉ cần biết quy luật sắp xếp cao độ giữa các bậc thang của thang âm là được:

a-a-b-a-a-a-b: Thang âm trưởng tự nhiên.
a-b-a-a-b-a-a: Thang âm thứ tự nhiên.

Trong đó a là một cung, b là nửa cung.

Ví dụ
Sol trưởng: G A B C D E F# G
Si thứ: B C# D E F# G A B
Fa trưởng: F G A Bb C D E F
Mi thứ: E F# G A B C D E

Áp dụng trong học đàn guitar

Học thuộc lòng các thang âm (trưởng, thứ tự nhiên) sẽ nhanh chóng giúp người chơi đàn guitar nắm bắt được các quy luật âm nhạc khác về sau như:
  • Nhanh chóng tìm ra giọng của bài hát.
  • Biết được bài hát được đệm bằng những hợp âm gì.
  • Đưa vào những hợp âm nâng cao để đệm hát hay hơn.
  • Chơi guitar lead chuẩn xác (và có thể chơi rất hay).
  • Hiểu thang âm tự nhiên mới có thể nghe và phân biệt với các thang âm ngũ cung khác.

Khoá học guitar đệm hát cơ bản sẽ giúp học sinh nắm bắt toàn bộ lý thuyết về các thang âm trong 1 buổi và cách áp dụng linh hoạt, sáng tạo các thang âm này trong đệm hát cơ bản hoặc nâng cao.


5 March 2013

Phân biệt cung cao độ với cung trong ngũ cung, thất cung

Cung để đo cao độ

Là đơn vị để so sánh cao độ giữa nốt nhạc này và nốt nhạc khác, đã được viết trong bài nhạc lý cơ bản về cao độ các nốt nhạc.

Ví dụ từ nốt ĐÔ lên MI là 2 cung, MI lên FA là nửa cung, FA - SI là 3 cung... Các cung tạo thành các quãng như quãng 1 đúng (đồng âm), quãng 2 thứ, 2 trưởng, 3 thứ, 3 trưởng... Tất cả các cung và quãng tạo ra từ các cung ở đây đều nói về sự so sánh cao độ giữa các nốt nhạc với nhau.

Cung trong thất cung hoặc ngũ cung


Ngũ cung hoặc thang âm ngũ cung, cũng tương tự như thất cung hay thang âm thất cung (còn được gọi là thang âm Chromatic) được hiểu là một quy luật sắp xếp các nốt nhạc theo một trật tự để tạo thành các nốt nhạc nhạc xếp theo thứ tự. Các nốt nhạc đó tạo thành một dãy âm giai.

Ví dụ dãy âm giai Đô trưởng theo thang âm thất cung tự nhiên sẽ có các nốt nhạc là: Đô Rê Mi Fa Sol La Si. Gồm có 7 nốt, được sắp xếp đúng theo trật tự như vậy, không có các nốt như Đô thăng, Fa thăng, Sol giáng...

Tác dụng của âm giai Đô trưởng: Khi sáng tác nhạc, viết nhạc hoặc làm hoà âm cho bài hát giọng Đô trưởng, người nhạc sỹ hoặc nghệ sỹ sẽ chọn lựa chỉ các nốt nhạc có tên trong dãy âm giai trên để sáng tác, bất kỳ nốt bất thường nào khác không nằm trong dãy âm giai trên (ví dụ Đô thăng, Sol thăng, La giáng...) sẽ tạo ra các tác dụng bất thường (hoặc làm bài hát hay hơn, đúng cảm xúc tâm trạng hoặc làm bài hát dở tệ đi một cách rõ ràng).

Khác với định nghĩa cung nói về cao độ, cung trong thất cung hoặc ngũ cung để chỉ số khoảng cách tạo nên một âm giai, và mỗi loại thất cung sẽ có quy ước để tạo ra mỗi khoảng cách trong đó.

Ví dụ thất cung là quy luật tạo ra âm giai trưởng tự nhiên (có 7 nốt nhạc). Ngũ cung là quy luật bố trí các khoảng cao độ giữa các nốt để tạo ra 5 nốt nhạc.

Như vậy, thất cung hay ngũ cung chỉ là cái tên! Nó nói về cách để tạo ra âm giai. Còn từ khoá "cung" đứng một mình là chỉ khoảng cao độ giữa hai nốt nhạc. Học viên học đàn Guitar cần nắm rất rõ các khái niệm để tránh nhầm lẫn.

Thất cung đang được áp dụng phổ biến trong nhạc pop, rock, country... phổ biến nhất là thang âm ngũ cung tự nhiên. Trong khi đó, ngũ cung lại cực kỳ đa dạng, đa số khác nhau theo từng nhạc cụ của các dân tộc hoặc được các thể loại nhạc dân ca thế giới áp dụng, trong đó có cả nhạc jazz, blues...

Trong các bài sau, Melodious sẽ nói kỹ hơn về các loại thang âm này!



Nội dung khác liên quan:


Nhạc lý cơ bản về cao độ

Nhạc lý cơ bản về cao độ

Bảy nốt nhạc được đọc tên lần lượt là:
Đồ - Rê - Mi - Fa - Sol - La - Si

Và được ký hiệu bởi 7 chữ cái: 
C - D - E - F - G - A - B

Trên khuông nhạc khoá Sol, vị trí các nốt nhạc như sau:


Cung - chênh lệch cao độ:
Khi nghe hai nốt nhạc có cao độ khác nhau, người nghe phân biệt được nốt nào cao hơn, nốt nào thấp hơn, nếu tập luyện, có thể biết nó cao hơn bao nhiêu và thấp hơn bao nhiêu. Đơn vị để đo độ cao chênh lệch đó là cung.

Khi nói một nốt nhạc, hiểu đơn giản rằng nó là một âm thanh có cao độ tương ứng. Cung là đơn vị so sánh cao độ giữa một nốt này so với một nốt khác trong âm nhạc, nhưng tai người nghe phân biệt dễ dàng cao độ của nửa cung hay một nửa đơn vị, nó là khoảng cách bé nhất khi so sánh. Cũng giống như centimet để đo chiều dài hoặc volt để đo hiệu điện thế.

Tất cả các nốt nhạc đều cách nhau một cung, trừ Mi-Fa và Si-Đô cách nhau nửa cung.

Dấu thăng, giáng

Dấu thăng: # 
Dấu giáng: b

Ví dụ từ Đô lên Rê có cao độ chênh lệch là một cung, nhưng một nhạc công chơi một nốt nhạc có cao độ chỉ cao hơn Đồ nửa cung. Nốt đó gọi là nốt Đồ thăng hoặc Rê giáng (C# hoặc Db).

Về cao độ, hai nốt đó bằng nhau, nhưng trong từng trường hợp cụ thể, người ta sẽ có cách ký hiệu là C# hoặc Db cho phù hợp.

Học guitar:

Người học guitar cơ bản  cần biết rằng, trên cùng một dây, hai ô liền nhau cách nhau nửa cung! Các dây buông của đàn (từ to xuống bé hoặc nhìn từ trên xuống dưới khi ôm đàn) lần lượt là: Mì Là Rê Sol Si Mí, từ đó có thể tìm được hết các nốt nhạc trên cần đàn guitar.

Quãng và tên quãng

Khi hai nốt nhạc có cao độ chênh nhau một khoảng, người ta đặt tên cho khoảng cao độ độ đó tuỳ theo số cung của khoảng cao độ. Ví dụ:
  • Hai nốt cách nhau nửa cung gọi là quãng 2 thứ.
  • Cách nhau 2 cung gọi là quãng 3 trưởng.
  • Cách nhau 4 cung là quãng 6 thứ.
  • Cách nhau 6 cung là quãng 8 đúng.


Nội dung khác liên quan:






Google+ Followers