6 March 2013

Mổ xẻ âm giai

Đây là bài viết sẽ nói về âm giai nằm trong thang âm thất cung trưởng tự nhiên. Tại sao chỉ có nói về trưởng, vì từ trưởng có thể suy ra thứ qua âm giai song song.
i0

Quy luật sắp xếp của âm giai

Trước hết, cần nhớ lại bài trước đó: thang âm thất cung tự nhiên:

a-a-b-a-a-a-b: Thang âm trưởng tự nhiên.
a-b-a-a-b-a-a: Thang âm thứ tự nhiên.
Trong đó a là một cung, b là nửa cung.

Dẫn đến các dãy âm giai trưởng:

Đô trưởng: C D E F G A B C (không có dấu thăng giáng)
Rê trưởng: D E F# G A B C# D (có thấy 2 dấu thăng)
Mi trưởng: E F# G# A B C# D# E (có thấy 4 dấu thăng)
Fa trưởng: F G A Bb C D E F (có thấy 1 dấu giáng)
Sol trưởng: G A B C D E F# G (có 1 dấu thăng)
...

Và các âm giai thứ:


La thứ: A B C D E F G A (không có dấu thăng giáng)

Si thứ: B C# D E F# G A B (có 2 dấu thăng)
Đô thứ: C D Eb F G Ab Bb C (có 3 dấu giáng)
Rê thứ: D E F G A Bb C D (có 1 dấu giáng)
Mi thứ: E F# G A B C D E (có 1 dấu thăng)


Sẽ thấy:

  • Các dãy âm giai luôn luôn có thứ tự sắp xếp theo bảng chữ cái.
  • Hoặc chỉ có dấu thăng, hoặc chỉ dấu giáng, hoặc không có thăng giáng gì hết (Đô trưởng).
  • Muốn tìm một âm giai trưởng, vấn đề chỉ là biết nó có bao nhiêu dấu thăng hoặc giáng, sau đó đặt các dấu thăng và giáng vào đúng chỗ là được.
  • Một âm giai trưởng luôn có một âm giai thứ song song (tức là dãy âm giai giống nhau hoàn toàn, chỉ khác về thứ tự) - những dãy âm giai có cùng số dấu thăng, giáng hoặc cùng màu chính là những dãy âm giai song song.

Cách tìm dãy âm giai nhanh chóng

Để tìm dãy âm giai nhanh chóng, chia nó ra thành 3 loại:
  1. Không có dấu thăng giáng (chỉ có Đô trưởng và La thứ)
  2. Chỉ có dấu thăng
  3. Chỉ có dấu giáng
Và nhớ một dãy quy luật (gọi tắt là dãy dấu):

F C G D A E B

Cách áp dãy dấu: 
  • Với dấu thăng, tính số dấu thăng từ trái qua, dấu thăng cuối cùng trùng với vị trí thứ 7 của dãy âm giai. Ví dụ âm giai Mi trưởng thì vị trí dấu thăng cuối cùng là D#.
  • Với dấu giáng, tính số dấu giáng từ phải qua, dấu giáng cuối cùng tăng lên một vị trí so với tên âm giai có dấu giáng. Ví dụ âm giai Mi giáng trưởng thì vị trí dấu giáng cuối cùng là Ab trong dãy dấu.
Các xác định nhanh chóng âm giai trưởng:
  1. Với dãy âm giai không có dấu thăng giáng (đô trưởng): Chỉ cần ghi đúng thứ tự bảng chữ cái.
  2. Với dãy âm giai chỉ có dấu thăng: Ghi theo thứ tự bảng chữ cái, ở vị trí thứ 7 của dãy âm giai là vị trí dấu thăng cuối cùng áp vào dãy dấu. Ví dụ: E F G A B C D E, vị trí thứ 7 là nốt D, áp vào dãy dấu thì có 4 dấu thăng là: F#, C#, G#, D#, do đó, dãy âm giai MI trưởng sẽ là: E F# G# A B C# D# E.
  3. Với dãy âm giai chỉ có dấu giáng, ví dụ Sol giáng, dấu giáng cuối cùng áp vào dãy dấu là Cb nằm trên , do đó dãy âm giai Sol giáng sẽ có 6 dấu giáng: Gb Ab Bb Cb Db Eb F Gb.

Tìm nhanh âm giai thứ

Với âm giai thứ, chỉ cần tìm trưởng song song bằng cách cộng 1,5 cung lên sẽ tìm được âm giai trưởng song song với nó. Từ đó xác định được dấu thăng hoặc giáng ở đâu là được.

Ví dụ: 
LA thứ. La cộng 1,5 cung thành Đô, Đô trưởng song song với La thứ.
Mi thứ. Mi cộng 1,5 cung thành Sol, Sol trưởng song song với Mi thứ.
Rê thứ. Rê cộng 1,5 cung thành Fa, Fa trưởng song song với Rê thứ.

Một số âm giai đặc trưng

  • Âm giai đô trưởng và la thứ không có dấu thăng giáng.

  • Âm giai có 7 dấu thăng là Đô thăng trưởng.
  • Âm giai có 7 dấu giáng là Đô giáng trưởng.
  • Fa trưởng có 1 dấu giáng là Bb. Đây là âm giai duy nhất không có dấu giáng ở tên âm giai (chỉ là Fa trưởng, không phải là Si giáng trưởng hoặc Sol giáng trưởng...)

Khi học guitar...

Học sinh lưu ý rằng, cần phải nhớ nằm lòng từng dãy âm giai và cách xác định nhanh chóng dãy âm giai bởi vì khi đệm hát, đệm sai dù chỉ một nốt trong dãy âm giai thì ngay lập tức người nghe sẽ phát hiện ra và bài hát từ đang hay thành rất dở!


Thang âm tự nhiên (Chromatic hay thất cung tự nhiên)

Thang âm tự nhiên là gì?

Thang âm hiểu đơn giản là một cái thang, mỗi bậc thang là một nốt nhạc, chỉ cần biết nốt đầu tiên trên cái thang đó thì sẽ biết được tất cả các nốt còn lại. Từ "cung" trong thang âm ở đây là chỉ số khoảng cách giữa các bậc thang, như vậy, thất cung có nghĩa là 7 khoảng cách tức là có 8 nốt nhạc.


Nốt đầu và nốt cuối phải trùng nhau (tức là cách nhau 1 quãng 8).

Có nhiều loại thang âm như thang ngũ cung hoặc thang thất cung, tức là thang có 5 khoảng bậc thang và 7 khoảng bậc thang.

Ví dụ: Nếu đặt nốt đầu tiên của thang âm trưởng thất cung là nốt RÊ (D) thì các nốt của bậc thang sẽ là: D E F# G A B C# D. 

Làm thế nào để biết được các nốt tiếp theo và tại sao lại cần phải tìm các nốt trong thang âm làm gì? Câu trả lời sẽ có trong các phần tiếp theo đây.

Hệ thống âm nhạc hiện đại

Âm nhạc hiện đại ngày nay sử dụng hệ thống thang âm thất cung tự nhiên, hay còn gọi là hệ thống thang âm Chromatic hoặc thang âm tự nhiên:
  • Nó có 7 khoảng bậc thang, tương ứng với 8 nốt nhạc.
  • 8 nốt nhạc đó tạo thành một âm giai, tên âm giai được ghép từ tên của nốt nhạc đầu tiên cộng với tên của thang âm, ví dụ: âm giai RÊ TRƯỞNG THẤT CUNG TỰ NHIÊN.
  • Nếu nó là thang âm thất cung tự nhiên, người ta có thể gọi vắn tắt nó là âm giai RÊ TRƯỞNG.
  • Các nhà sáng tác hiện đại đa số sử dụng thang âm Chromatic trong sáng tác và làm nhạc. Thứ nhất do nó dễ hơn, thứ hai, đa số các nhạc cụ hiện đại đều tuân thủ theo thang âm này.
Thang âm tự nhiên có 2 loại là trưởng và thứ, bằng việc thay đổi bậc của các nốt nhạc để tạo ra tính cảm xúc của giai điệu.

(Trong khi đó, thang âm ngũ cung thì cực kỳ đa dạng, mỗi loại tạo ra một đặc thù âm nhạc khác nhau. Có thể lấy bậc để thể hiện cảm xúc, nhưng chỉ riêng đặc trưng của thang âm thôi đã tạo ra những cảm xúc rất đặc trưng rồi.)

Cách xác định âm giai theo thang âm

Để biết các nốt trong thang âm (hay âm giai), chỉ cần biết quy luật sắp xếp cao độ giữa các bậc thang của thang âm là được:

a-a-b-a-a-a-b: Thang âm trưởng tự nhiên.
a-b-a-a-b-a-a: Thang âm thứ tự nhiên.

Trong đó a là một cung, b là nửa cung.

Ví dụ
Sol trưởng: G A B C D E F# G
Si thứ: B C# D E F# G A B
Fa trưởng: F G A Bb C D E F
Mi thứ: E F# G A B C D E

Áp dụng trong học đàn guitar

Học thuộc lòng các thang âm (trưởng, thứ tự nhiên) sẽ nhanh chóng giúp người chơi đàn guitar nắm bắt được các quy luật âm nhạc khác về sau như:
  • Nhanh chóng tìm ra giọng của bài hát.
  • Biết được bài hát được đệm bằng những hợp âm gì.
  • Đưa vào những hợp âm nâng cao để đệm hát hay hơn.
  • Chơi guitar lead chuẩn xác (và có thể chơi rất hay).
  • Hiểu thang âm tự nhiên mới có thể nghe và phân biệt với các thang âm ngũ cung khác.

Khoá học guitar đệm hát cơ bản sẽ giúp học sinh nắm bắt toàn bộ lý thuyết về các thang âm trong 1 buổi và cách áp dụng linh hoạt, sáng tạo các thang âm này trong đệm hát cơ bản hoặc nâng cao.


Google+ Followers