20 March 2013

Nhận diện nốt bất thường

Bài hát có nốt bất thường? Bạn đã nghe một bài hát có nốt bất thường bao giờ chưa?

Thế nào là nốt bất thường

Là nốt tạo ra cảm giác lạ! Tất nhiên không chỉ có cảm giác đó không thôi, nó còn tạo ra cảm giác tuỳ theo đặc điểm của các nốt mà nó đứng gần trong câu hát của giai điệu đó nữa.

Từ đầu đến giờ, chắc hẳn bạn đã nghe nhiều về từ khoá "cảm giác" hoặc cảm xúc... Đúng thế, nó chính là thứ đáng nói nhất trong suốt quá trình chúng ta chơi nhạc! Nghe một bài hát, cái gì là cái chúng ta nghe? Câu từ? Giai điệu? Và kết quả của nó là gì? Chính là cảm xúc sau mỗi nốt nhạc, mỗi ngữ nghĩa do câu từ tạo ra. Thậm chí không cần đến câu từ, vẫn luôn tràn đầy cảm xúc!

Âm nhạc chính là cảm xúc, hay-dở chỉ là "cảm giác" đầu tiên mà thôi.

Nốt bình thường trong thang âm là những nốt nhạc tạo ra các cảm xúc quen thuộc, có cao trào, có thắt, có mở, có đến có đi. Đại loại nó gợi những cảm xúc gần gũi, khiến cho người ta nghĩ về những thứ đã qua trong cuộc đời của mình, hoặc hướng họ tới những tư duy tích cực hơn.

Nhưng nốt bất thường, nó kéo những cảm xúc đó ra ngoài phạm vi ảnh hưởng của nốt bình thường, nó khiến cho người nghe chú ý, đồng thời tạo ra những điểm nhấn trên những thứ quen thuộc.

Khi bạn nghe nhạc, nghe những cảm xúc mà bạn có, khi gặp cảm giác đó, bạn có thể biết được bài hát đó đang dùng những nốt bất thường để điều khiển cảm xúc của người nghe nhạc.

Nhận dạng nốt bất thường


Nốt bất thường rõ ràng là rất dễ nhận ra, hoặc là cảm tính nhận ra. Tác giả của bài hát với những nốt bất thường rõ ràng là có ý đồ để đặt các nốt bất thường vào đó khiến cho cảm giác lạ tai xâm chiếm thính giác. Nhưng cũng có thể cảm giác đó sẽ nhầm lẫn, chúng ta cần có những cách khác để phân biệt điểm bất thường này, bằng đôi tai thuần thục, không phải bằng cảm giác.

Ví dụ: Bạn thử nghe bài hát sau:
http://mp3.zing.vn/bai-hat/Nhe-Anh-My-Tam/ZW6UZDZD.html
Nghe và thử xem, cảm nhận của bạn thế nào với bài hát này? Sau đó trên cơ sở các bài đã học, bạn thử tìm giọng của nó. Sau đó, nghe thử xem nó có nốt bất thường nào không?

Bài hát này có nốt bất thường, khi nghe một bài hát, có những nốt nhạc được THÊM vào cùng nốt khác, nốt thêm không có trong thang âm, cảm giác là lạ sẽ xuất hiện khi nghe.

Hoặc thử nghe bài hát sau: http://mp3.zing.vn/bai-hat/Kiss-Me-Sixpence-None-The-Richer/ZW6IZABF.html

Ngay từ đầu đã có những cảm giác lạ, có cảm giác như có một cái gì đó trung gian nối giữa nhịp 1 và nhịp 3 của đoạn dạo và suốt cả bài sau đó... Cảm giác đó là do 3 nốt liền nhau (chỉ cách nhau nửa cung) tạo ra. Đó là những nốt bất thường.

Một vài kiểu bất thường


Kiểu thứ nhất: Thỉnh thoảng mới bất thường! Đó là kiểu 1 hoặc vài nốt nhạc được thêm vào nhưng không liên tục, có thể một bài chỉ có 1 hoặc 2 chỗ có nốt bất thường.
Kiểu thứ hai: Bất thường liên tục. Đó là kiểu mà nốt đó trở thành một thành phần trong các nốt được chọn để sáng tác bài hát đó. Khi đó, nốt nhạc đó trở thành một nốt nhạc mở rộng của thang âm và liên tục được đưa vào giai điệu.

Cả hai kiểu trên đều có cách ứng dụng riêng trong sáng tác và làm hoà âm.

Nốt bất thường khác đổi giọng


Khi sử dụng nốt bất thường, nghệ sỹ sáng tác hoặc làm hoà âm thêm nốt vào các giai điệu hoặc các phần hoà âm do mình sáng tác, nghĩa là các đoạn của bài hát đó đều sử dụng 1 giọng và có thêm nốt bất thường. Nhưng đối với bài hát sử dụng nhiều giọng, đoạn đầu có thể là giọng này, nhưng đoạn sau có thể là giọng khác, đó là vấn đề khác.

Sự yển chuyển trong việc đổi giọng đánh vào các cảm xúc của từng chỗ đổi đoạn, tạo ra những chặng cảm xúc khác nhau, còn đối với nốt bất thường, cảm xúc giống như được thả vào ngay trong chính câu hát có những nốt bất thường đó.

Trong quá trình thực hành chơi hoặc sáng tác, người nghe nhiều sẽ cảm nhận được rất rõ đặc điểm cảm xúc của việc đổi giọng và thêm nốt bất thường.

Nhưng cũng thử nghiên cứu bài hát sau: http://mp3.zing.vn/bai-hat/Nong-Nan-Ha-Noi-Nguyen-Duc-Cuong/ZW6WZ9AO.html, các đoạn khác nhau sử dụng các giọng khác nhau, đó cũng có thể là trường hợp đặc biệt hơn của các nốt bất thường.

Trong ví dụ trên, bài hát Nhé Anh và bài Kiss Me đều sử dụng nốt bất thường được thêm vào tất cả các đoạn.

Ứng dụng khi chơi đàn guitar


Qua việc dạy nhiều lớp học đàn guitar ở Hà Nội, thực tế cho thấy việc nghe các đoạn có nốt khác nhau khó hơn và học sinh lại quen với việc nhận diện nốt cuối nên khó. Khi đó có một nốt lạ ở đoạn khác thường là khó nghe ra hơn. Phải nghe kỹ, thử từng đoạn một mới có thể phát hiện được giọng khác ở đoạn khác. Nhất là việc chơi giọng khác thường chỉ khác rất ít (các nốt trong thang âm chỉ khác nhau 1 hoặc 2 nốt chẳng hạn).

Nhưng với nốt bất thường trong giọng không thay đổi, học sinh có thể nghe ra rất nhanh nốt đó và tìm được nốt bất thường là nốt gì. Từ đó xây dựng hoà âm cho bài hát dễ dàng.

Để kiểm tra nốt bất thường nằm ở đâu, nghe những đoạn có "cảm giác lạ" và thử lead theo với các nốt liền nhau (cách nửa cung) xung quanh nốt tạo ra cảm giác lạ. Chắc chắn với cách này sẽ tìm ra nốt bất thường là nốt gì.

©Melodious Education




Nội dung khác liên quan:

Google+ Followers